Ziraatcim Tarımsal Haber

Brokkoli, gelişmiş ülkelerde geniş alanlarda yetiştiriciliği yapılan ve tüketiciler tarafından çok sevilen bir sebze olarak bilinmektedir. Protein, vitamin ve besin maddelerince zengin çok iyi bir diyet sebzesi olması nedeniyle ülkemizde de bu sebze türüne olan talep son yıllarda hızlı bir şekilde artmaktadır. Kışlık sebzeler arasında yer alan brokkoli bir çok yerde karnabahara benzetilmekte ve karnabahar azmanı olarak bilinmektedir.Sebze olarak değerlendirilen kısımları yeşil renkli olup, olgunlaşmamış çiçek taslakları ile kalın ve etli çiçek saplarından oluşur. Olgunlaşmamış çiçek taslaklarını oluşturan bu kısımlar büyüme ucunda oluşan ana baş dediğimiz taç ve daha sonra yaprak koltuklarından çıkan yan sürgünlerden oluşan küçük başlardan ibarettir. Ana başların çapları 5-25 cm, ağırlığı 100-800 g arasında değişir. Ana başın kesilmesi ile yaprak koltuklarından çıkan yan sürgünler hızlı bir şekilde gelişir ve büyüme uçlarında ana başa benzeyen yeşil renkli olgunlaşmamış çiçek taslaklarının bulunduğu etli sürgünler meydana gelir. Yaprak koltuklarından çıkan yan sürgünler üzerinde oluşan başların çapları daha küçük (5-10 cm) ve ağırlıkları daha azdır. (10-100g).

İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ

İklim istekleri bakımından karnabahara benzeyen brokkoli, yaz aylarındaki kurak ve sıcak havalardan, kış aylarında ise aşırı yağış ve düşük sıcaklıklardan olumsuz yönde etkilenen bir sebzedir. Brokkolinin yetiştirilmesi için en uygun hava sıcaklığı 15-17 0C olup, en fazla 24 0C'ye kadar dayanır. Sıcak ve kuru havalarda bitkinin gelişimi iyi olsa bile olgunlaşmamış çiçek taslakları normal bir gelişme gösteremediği için gevşek ve dağınık yapılı sürgünler oluşur. Hasattan birkaç saat sonra olgunlaşmamış çiçek taslaklarında pörsümeler görülür. Yaz aylarında ortalama hava sıcaklığının 20 0C nin üzerinde olduğu yerlerde brokkoli yetiştiriciliği ekonomik olmamaktadır. Brokkoli bitkileri vegetatif gelişme devresinde düşük sıcaklıklardan etkilenmez. Ancak sebze olarak değerlendirilen kısımları hasat olgunluğuna gelmiş ise hafif donlardan bile zarar görür. Düşük sıcaklık koşullarında olgunlaşmamış çiçek taslakları kahverengi bir renk alır. Bu dönemde olgunlaşmamış çiçek taslakları yağış ile birlikte oluşan düşük sıcaklıklar nedeniyle çürür. Brokkoli yetiştiriciliğinde en kaliteli ürün, hasat olgunluğu süresince devam eden serin havalarda elde edilir.

Brokkoli, toprak istekleri bakımından çok seçici bir sebze değildir. Ancak, gevşek ve besin maddelerince fakir toprakları sevmez. Organik madde yönünden zengin topraklar brokkoli yetiştiriciliği için elverişlidir. Bu nedenle iyi drene edilmiş kumludan, killi-tınlıya kadar değişen, iyi su tutan ve PH değeri 6.5'den yukarı olan topraklarda yetiştiricilik yapılmalıdır.

YETİŞTİRME TEKNİĞİ

Brokkoli üretimi, fide yetiştirme tavalarına ekilen tohumların çimlenmesiyle dikim büyüklüğüne gelmiş fidelerin dikkatli bir şekilde sökülüp esas yetiştirme yerlerine dikilmesi şeklinde gerçekleştirilmektedir. Brokkoli tohumları fide yetiştirme tavalarına ekildiğinde, yetiştirme koşulları elverişli ise ekimden yaklaşık 3-5 gün sonra çimlenme tamamlanır.

Fide yetiştirme için tavalar hazırlanır ve bu tavalar tohum ekiminden 1-2 gün önce sulanarak tohumların çimlenmesi için tavalarda yeterli rutubetin oluşması sağlanır. Fide yetiştirme tavalarına tohumlar ya serpme ya da sıravari olarak ekilir. Sıravari ekimde 1 cm derinlikte olacak şekilde açılan çizilere 2x8 cm olacak şekilde tohumlar atılır ve üzerleri ince elenmiş harç veya kapak materyali ile örtülür, daha sonra tohumların üzerine atılan örtü materyalinin suyu iyice emmesi için birkaç defa tohum ve örtü materyalini akıtmayacak şekilde süzgü ile dikkatli bir şekilde su verilir. Rutubetin kaybolmaması ve fidelerin düzenli bir şekilde çıkabilmesi için tohumların üzeri kağıt veya buna benzer materyalle fide çıkışına kadar örtülür. Fidelerin iyi gelişmesi için m2 de bulunan fide sayısı 700-800 adet olacak şekilde tavalarda seyreltme işlemi yapılmalıdır. Fideler tohum ekiminden yaklaşık 30-35 gün sonra dikim büyüklüğüne gelir ve esas yetiştirme yerlerine dikilir. Dikimden önce karıklara su verilir, su çekilmeden elle brokkoli fidelerinin büyüme uçları yukarıda olacak şekilde esas yerlerine sıra üzeri 30-50 cm, sıra arası 45-70 cm olacak şekilde dikilir. Bu mesafeler azaldığında ana başlar küçülmekte ve yan dalların oluşması engellenmektedir. Esas yerlerine dikilen fidelerin düzenli ve sağlıklı olarak gelişmesi için yabancı ot kontrolünün zamanında düzenli olarak yapılması gerekir. Ayrıca, toprakta bulunan nemin korunması için de çapalama işlemi düzenli olarak zamanında yapılmalıdır. Bitkilerin sağlıklı bir şekilde gelişmesi için sulama aksatılmadan düzenli olarak zamanında yapılmalıdır. Hastalık ve zararlılara karşı da düzenli bir şekilde ilaçlama yapılmalıdır. Brokkoli yetiştiriciliğinde bitkilere zarar veren emici böceklere, lahana kelebeğine ve diğer zararlılar ile hastalıklara karşı fide döneminden itibaren hasat döneminden yaklaşık üç hafta öncesine kadar düzenli olarak koruyucu ilaçlama yapılmalıdır. Brokkoli, karnabahardan daha fazla besin maddesini topraktan kaldırır. Gübrelemenin iyi yapılmadığı topraklarda içi boş sürgünler oluşur.Gübre ihtiyaçları çeşitlere, toprak yapısına, topraktaki organik madde içeriğine ve bölgelere göre değişiklik gösterir. Bu nedenle yetiştiricilikten önce toprak analiz yaptırılmalı ve yapılan tavsiyelere göre gübrelenmelidir. Toprak yapısına bağlı olarak dikimden önceki toprak işleme sırasında dekara kompoze (15 : 15 : 15) gübresi toprağın sürüm derinliğine karıştırılır.Fosforlu ve potasyumlu gübrelerin tamamı ile azotlu gübrenin üçte biri dikim sırasında verilmelidir.Azotlu gübrenin kalan miktarı ise yetişme süresine bağlı olarak dikimden belli bir süre sonra ve ana başlar hasat edildikten sonra olmak üzere 2 dönemde verilmelidir.

HASAT

Olgunlaşmamış çiçek taslakları açılmadan ve çiçek taslakları üzerinde sarı taç yaprakları görülmeden hasada başlanır. Olgunlaşmamış çiçek taslaklarının en iyi geliştiği dönem hasat için en uygun zamandır. Brokkoli sabah veya akşam üzeri serin saatlerde hasat edilmelidir. İlk önce hasat olgunluğuna gelmiş ana başlar hasat edilir. Sonra yaprak koltuklarından çıkan yan sürgünler hasat edilir. Ekolojik koşullar elverişli ise hasadın toplam sayısı bazen 10'un üzerinde olabilir ve tüm hasat 2 aydan fazla sürebilir. Dekara verim hasat şekline, çeşide, dikim sıklığına ve yetiştirme şekline bağlı olarak ortalama 2000-3000 kg arasında değişmektedir.

DEPOLAMA

Brokkolide başlar üzerindeki olgunlaşmamış çiçek taslakları hasattan sonra da gelişmeye devam ederler. Bu nedenle hasat edilen ürün oda sıcaklığında yaklaşık üç gün içinde sararır. Pazar değerini ve yeme kalitesini kaybeder. Hasat edilen brokkoli serin veya kontrollü koşullardaki soğuk hava depolarında saklanmalıdır. En iyi depolama sıcaklığı 00 C'da, % 95 nemde, iyi havalandırma koşullarında olur. Hasat edilen brokkoli bu koşullarda 2-3 haftadan fazla tutulmamalıdır. Uzun süre depolanırsa, çiçek taslaklarının rengi bozulur ve tomurcukları dökülür.

Kaynak:
http://www.ziraatcim.net/forum/viewthread.php?thread_id=628

Enginar toprak altı gövdesi çok yıllık, toprak üstü organları tek yıllık olan baş ve yapraklarından çeşitli şekillerde faydalanılan bir sebze türüdür. Kökleri üzerindeki tomurcuklarda her yıl sürgünler oluşur. Üretimde kullanılan bu sürgünlere piç denir. Son yıllarda yapılan ıslah çalışması neticesinde tohumla da üretim yapılmaya başlanmıştır.

Enginarın yenilen kısmı açmamış çiçeklerinin geniş ve etli çiçek tablası ile brakte adını verdiğimiz enginar başındaki yapraklarının etli dip kısımlarıdır. Enginarın içeriğinde A ve C vitaminlerinin yanında kalsiyum, potasyum, demir, manganez ve fosfor gibi çeşitli mineralleri orta seviyede bulunduran bir sebzedir. Ülkemizdeki üretimi Ege ve Marmara bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Marmara bölgesinde Bayrampaşa, Ege ve Akdeniz bölgelerinde ise; Sakız çeşitleri yaygın olarak yetiştirilmektedir. Enginar çok yıllık bir sebze olduğundan enginar plantasyonları bulundukları yerde 10 ila 15 yıl kalabilir.Ancak üçüncü ve dördüncü yıldan sonra ekonomik verim düştüğünden plantasyonların yenilenmesi uygun olur.

İKLİM İSTEĞİ

Ilık iklim sebzesidir.-5,-6 0C'lerden daha düşük sıcaklıklarda toprak üstü kısımları kısmen donar. Sıcak ve kuru havalar başların açılmasına ve kalitesinin düşmesine neden olur. En iyi ürün havaları bulutlu ve serin olduğu dönemlerde alınır.

TOPRAK İSTEKLERİ VE GÜBRELEME

Enginar toprak istekleri seçici bir bitki değildir. Fakat derin, tınlı-kumlu toprakları tercih eder. Toprak iyi drene edilmiş ve kullanabilir su kapasitesine sahip olmalıdır.En uygun gübreleme toprak tahlili sonuçlarına göre yapılan gübrelemedir. Enginar çok yıllık bitki olduğundan her yıl ilkbahar ve sonbaharda sürgün temizliği sırasında tahlil sonuçlarına göre ticaret gübreleri ve ocaklara birer kürek çiftlik gübresi verilir, bitkilerin boğazları doldurulur.

Çiftlik gübresi ile fosforlu ve potasyumlu gübrelerin tamamı dikimden önce verilirken, azotlu gübreler üç seferde verilmelidir. Birinci kısım dikimde, ikincisi ilk başlar görülünce, üçüncü kısmı ise; uyandırma sulaması döneminde verilmelidir.

YETİŞTİRME TEKNİĞİ

Enginarlar genel olarak 3 şekilde üretilir.
1-Piçlerle üretme: Ana kütükte bulunan meme denilen gözlerden sürmüş fidelerin ayrılıp dikilmesi ile olur.Her kökten orta 15-20 piç sürebilir. 25-40 cm uzunluğundaki piçler dikime uygundur.Ancak kökten ayrılırken köklü ayrılmasına dikkat edilmeli,bunların tepeleri kesilerek dikilmelidir.

2-Memelerle üretme: Göz içeren kök parçaları ile üretim şeklidir.Yaşlı bitkilerden alınan çapı 5-7.5cm uzunluğu en az 15cm olan kök parçaları alınarak dikilir.

3-Tohumla Üretim:İçine harç konmuş tüplere 2-3 adet tohum ekilir. Can suyu verilir. Tohumdan çıkan fideler hazırlanan ocaklara dikilir.

DİKİM VE BAKIM İŞLERİ

Yeni kurulacak Enginar plantasyonlarında dikiminden önce toprak derin sürülmeli ve gübrelenmelidir. Derin sürümden sonra diskaro ve tırmık çekilerek toprak dikime hazır duruma getirilmelidir. Dikim genellikle Akdeniz ve Ege bölgesinde Ekim-Kasım aylarında, Marmara bölgesinde ise Mart-Nisan aylarında yapılır. En uygun dikim masuralar üzerine sıra arası ve üzeri 1x1 m mesafe ile yapılır Enginar çok yıllık bir bitki olduğundan her yıl ilk ve sonbaharda bitkilerin dipleri açılır.Kuvvetli 1 ila 2 sürgün bırakılır.Diğer sürgünler köklü olarak gövdeden kesilerek alınır. Her enginar bitkisinden dikimde kullanılabilecek nitelikte 6-10 adet sürgün elde edilir. Sonbahar ve ilkbahardaki sürgün temizliği sırasında ; bitkilerin arası çapalanır, yabancı ot temizliği yapılır.Başların büyümesi ve kalite açısından sulama önemlidir. Gelişme devresinde yağış yeterli değilse sulanmalıdır.

HASAT VE VERİM

Enginarda hasat, başlar normal büyüklüğünü aldığı ancak braktelerin açılmadığı dönemde yapılmalıdır.Hasat gecikirse brakteler açılır, çiçek tablası lifli bir yapı kazanarak Pazar değerini kaybeder.Hasat olgunluğuna gelen başlar 5 ila 10 cm uzunluğunda sapları ile hasat edilmelidir. Enginarda başların hasadından sonra bitkinin dal ve yaprakları kurur ve bitki dinlenme dönemine girer, bu dönemde hiçbir işlem yapılmaz. Bölgelere göre değişmekle beraber Temmuz Ağustos aylarında uyandırma sulaması yapılır.Enginar ürününün en fazla olduğu yıllar 3.ve 4.yıllardır. bu nedenle 4. ve 5. yıllardan sonra plantasyonun yenilenmesi önerilmektedir. Bitki başına meyve sayısı 3-4 arasında değişmektedir.

ENGİNAR HASTALIK VE ZARARLILARI

Enginar Yaş Çürüklük Hastalığı : Enginarın baş bağlamaya başladığı dönemde yağmur, soğuk veya doludan sonra başlangıçta enginar çiçek goncasındaki yaprak kısmının siyahlaşıp çürümesi şeklinde kendini belli eder,gelişme yavaşladığından başlar küçülür. Esas zararını ekonomik önem taşıyan çiçek tomurcuğunda yaptığından büyük kayıplara neden olur. Hastalığa dayanıklı çeşit kullanılmalı ve enginarların erken uyandırılmasından kaçınılmalıdır.Bulaşık tarlalarda üretimden vazgeçilmelidir.Kimyasal mücadelesi yoktur.

Enginar Kurdu : Larvalar enginar kökleri içinde galeri açarak beslenir. İçinde bulundukları gözün kurumasına ve köklerin içinin oyularak çürümesine neden olurlar.İçi oyulan,gözleri körelen bitki kökü bir süre sonra çürür. Zararlı, üründe 5-7 yıllık bir ürün kaybına neden olabilir.Ağustos ayı içinde veya Eylül başında bitkiler sulanarak uyandırma işleminden sonra ilaçlamaya geçilmelidir.

kaynak:
http://www.ziraatcim.net/forum/viewthread.php?thread_id=625